Unikatowe świadectwo
Prezentujemy unikatowe rysunki polskich dzieci, które stanowią niezwykle przejmujące świadectwo ich przeżyć z czasów II wojny światowej i okupacji niemieckiej. To zapis cierpienia i traumy, utrwalony na kartach papieru przez najmłodszych świadków wojny.
Geneza
Rysunki powstały w 1946 roku w ramach ogólnopolskiego konkursu ogłoszonego przez redakcję tygodnika „Przekrój” za zgodą ówczesnego Ministerstwa Oświaty. Udział w nim wzięło ponad 7300 dzieci w wieku
do 13 lat – najmłodszy autor miał zaledwie
2 lata i 3 miesiące. Prace, powstające zarówno spontanicznie, jak i pod opieką rodziców czy nauczycieli, stały się wyjątkowym dokumentem zbiorowych przeżyć wojennych.
Wojna w oczach dziecka
Na rysunkach dziecięcych pojawiają się sceny walki, bombardowań, egzekucji, śmierci bliskich, utraty domu, głodu, przesiedleń, ewakuacji i zniszczeń. Tym samym na rysunkach zostały ukazane niezwykle wstrząsające realia II wojny światowej.
Prace różnią się formatem i techniką – wykonywane były kredkami, tuszem, akwarelą, na różnych rodzajach papieru, często z ograniczoną paletą barw. Dominują ciemne tonacje, podkreślające dramatyzm przedstawianych wydarzeń.
Zasób Archiwum Akt Nowych
Kolekcja ponad 7000 rysunków znajduje się w zasobie Archiwum Akt Nowych w Warszawie, w zespole Ministerstwo Oświaty w Warszawie 1945–1966.
Na Liście UNESCO
17 kwietnia 2025 roku Rada Wykonawcza UNESCO wpisała zbiór pt. „Rysunki i zapiski dzieci z czasu wojny w Europie: 1914–1950” na Międzynarodową Listę Programu „Pamięć Świata”. To wielki sukces w utrwalaniu pamięci historycznej, a także dla Archiwów Państwowych, które dzięki temu wpisowi umacniają swoją pozycję jako jednego z liderów w zakresie ochrony i promocji dziedzictwa dokumentacyjnego na arenie międzynarodowej.
Znaczenie edukacyjne
Dziecięce rysunki wojenne są dziś nie tylko źródłem historycznym, lecz także materiałem edukacyjnym i ekspozycyjnym. Kolekcja rysunków była prezentowana w ramach międzynarodowej wystawy „Mamo, ja nie chcę wojny!”, którą zobaczyli odbiorcy w ponad 30 miastach w Polsce i 40 krajach na świecie. Ekspozycja ta budzi refleksję i wzruszenie, przypominając, że głos najmłodszych ofiar wojny pozostaje ponadczasowym apelem o pokój.
Całą zeskanowaną kolekcję rysunków można obejrzeć online w serwisie Szukaj w Archiwach,
(szukajwarchiwach.gov.pl)
KLIKNIJ ŻEBY ZOBACZYĆ WSZYSTKIE RYSUNKI
